NLNY.nl

Een reisgids wil Pascal Theunissen zijn boek ‘Van Jan Kees tot Yankees, op zoek naar de Nederlandse roots in de Big Apple’ zeker niet noemen. En het is ook geen reisgids. Maar wie het vlot geschreven hoofdstuk over de Nederlandse sporen op Manhattan leest en een kaart bij de hand heeft, loopt zonder problemen langs de belangrijkste plaatsen met een Nederlands tintje.

Het hoofdstuk Manhattan – Wereldstad op Nederlands fundament begint op de plaats waar het gezien de Nederlandse geschiedenis in New York zou moeten beginnen, op Governors Island. Op dit kleine eiland net onder de zuidpunt van Manhattan vestigden zich in 1624 de eerste Nederlandse kolonisten. Ze noemden het Nooten Eylant, naar de vrucht die er overvloedig bloeide.

Lang bleven de kolonisten er niet, want een jaar later verhuisden ze naar het veel grotere Manhattan. En dus steekt Theunissen al snel met de veerboot over om aan te leggen op het Peter Minuitplein. Daar onthulden prins Willem-Alexander en prinses Máxima half september het New Amsterdam Pavilion van de Nederlandse architect Ben van Berkel. Het paviljoen is een geschenk van de Nederlandse regering aan de stad New York ter gelegenheid van de 400ste verjaardag van Henry Hudsons ontdekking van Manhattan.

De rest van het hoofdstuk bevat tientallen wetenswaardigheden over Nieuw Amsterdam en de sporen die de handelspost naliet in het huidige Manhattan. Zo vertelt Theunissen over de Nederlandse vlaggenmast op de plaats waar ooit Fort Amsterdam min of meer heeft gestaan. We lezen over de verwarring over New Yorks officiële geboortejaar (die nog altijd bestaat) en over de aanleg van de eerste stenen straat, Stone Street, omdat mevrouw Van Cortlandt (de Van Cortlandts zouden later uitgroeien tot één van de belangrijkste New Yorkse families) genoeg had van al het stof die de onverharde wegen veroorzaakten. Het maakte de gordijnen maar vuil.

Toeval
Dat Theunissen een geslaagd boek over de Nederlandse sporen in New York heeft afgeleverd, is eigenlijk toeval, vertelt hij in een restaurant in Brooklyn. Tot zijn komst naar New York in 2006 wist hij weinig van de Nederlandse wortels van New York. “Ik volgde mijn vrouw die correspondent in de VS was geworden voor het Algemeen Dagblad. Toen we aankwamen vond ik dat ik nu ook wat moest weten van de Nederlandse wortels van New York. En dan kom al snel uit bij Shorto’s ‘Island at the Center of the World’, een fantastisch boek.”

Na lezing van Shorto’s boek hoorde hij genoeg aardige Nederlandse wetenswaardigheden over New York die zijn nieuwsgierigheid verder aanwakkerden. Een vriendin vertelde hem bijvoorbeeld dat Coney Island afkomstig was van Konijnen Eiland. Of over de Nederlandse vlaggenmast in Lower Manhattan. “Het klinkt knullig, maar ik heb toen al vrij snel een mapje aangemaakt op mijn computer waar ik al die weetjes en aantekeningen in heb opgeslagen.”

Het mapje groeide allengs. Niet lang daarna was het idee geboren voor een boek over Nederland en New York, want Theunissen was erachter gekomen dat alle feiten en weetjes over de Nederlandse geschiedenis in New York nergens waren samengebundeld en alleen versnipperd beschikbaar waren. Een boek à la Russell Shorto wilde hij niet maken. Het ging Theunissen niet om het grote verhaal, maar om de honderden kleine verhalen die aan plaatsen in New York verbonden zijn. “Mij ging het om het perspectief: wat er te zien is aan Nederlandse restanten, en welk verhaal hoort daar bij”, aldus Theunissen.

En dus speurde Theunissen drie jaar lang – met tussenpozen want ondertussen waren er in 2008 Amerikaanse presidentsverkiezingen waarvoor hij met zijn vrouw het hele land doorreisde – naar Nederlandse historie in de Big Apple. Het resultaat, Van Jan Kees tot Yankees in New York, gaat verder dan het overbekende Broadway, Wall Street, Brooklyn, Harlem, Flushing, de straatnamen in Lower Manhattan en het graf van Peter Stuyvesant op de Bowery.

Tolerantie en handelsgeest
Het boek vertelt ook over twee Nederlandse molenstenen in Queens. De stenen waren onderdeel in de koloniale tijd onderdeel van de getijdenmolen van ‘burgher Jorissen’. Door de eeuwen heen hebben de stenen her en der ingemetseld gezeten in verschillende gebouwen. Tegenwoordig liggen ze in een voetgangerseiland op het drukke Queens Plaza North. Theunissen: “Je loopt er zo langs. Maar het verhaal is heel grappig. De stenen hebben jarenlang ingemetseld gezeten in een huis van iemand. Daarna zijn ze weer terechtgekomen in op de vloer van een bank en nu liggen ze op een verkeersplein.”

Met dergelijke anekdotische – typisch gek-Amerikaanse – verhalen staat Theunissens boek vol, zonder de pretentie om de ultieme Nederlandse overblijfselen in New York te willen vastleggen. Theunissen is journalist en geen wetenschapper, zoals hij zelf zegt. Aan een groot, bijna filosofisch verhaal á la Shorto over de zeventiende eeuwse Amsterdamse tolerantie en handelsgeest die de Nederlanders in New York zouden hebben geplant, wilde Theunissen zich al helemaal niet wagen.

“Ik wilde hooguit aantonen dat Nederlanders dingen in gang hebben gezet hier in New York. Ze hebben de eerste activiteiten ontplooid en daar is later op voortgeborduurd door de Engelsen. Zoals de landbouw. De Nederlanders zijn als eerste graan gaan verbouwen en later hebben de Engelsen den graanhandel overgenomen, waardoor New York heel erg rijk is geworden. Over de door Shorto geroemde tolerantie durf ik niet zo veel te zeggen. Kijk naar hoe de Nederlanders met de indianen omgingen. En hoe je het wendt of keert, de Nederlanders hebben hier wel de slavenhandel geïntroduceerd.”

Op 31 augustus werd het boek aangeboden aan staatssecreratis Jan Kees de Jager:

• Pascal Theunissen houdt een blog bij vanuit New York: newyork.blog.nl
• Pascal Theunissen was te zien bij Nederland in New York van de NOS
• Website over het boek, met onder meer een Google Maps van de in het boek besproken plaatsen
• Pascal Theunissen, Van Jan Kees tot Yankees, Op zoek naar de Nederlandse roots in New York, Uitgeverij Conserve, ISBN 9789054292869, prijs: € 17,50

Rubrieken: NLNY400
Tags: Brooklyn, features, Kunst en cultuur